زمینه و هدف: سنجش ظرفیت برد مناطق طبیعی از جهات مختلف، یکی از ابزار نیل به توسعه پایدار و کاستن از فشار بر اکوسیستم ها و جلوگیری از تخریب آن ها می باشد. یکی از کاربری های تاثیرگذار بر اکوسیستم های طبیعی، گردش گری است که در صورت عدم طرح ریزی و برنامه ریزی در این خصوص می تواند اثرات منفی بر اکوسیستم های طبیعی باقی گذارد. در این راستا تعیین ظرفیت گردش گری می تواند تا حدی از این اثرات بکاهد. منطقه گردش گری آبشار بیشه استان لرستان یکی از اکوسیستم هایی است که منابع زیست محیطی آن با توجه به کوهستانی بودن منطقه بسیار حساس بوده و برنامه ریزی در راستای مدیریت ورود گردش گران به منطقه می تواند در حفاظت از منابع حساس این اکوسیستم موثر واقع گردد. روش کار: در این پژوهش، ابتدا یگان های زیست محیطی منطقه تشکیل شده و بر اساس عوامل مهمی چون وسعت و مساحت مورد نیاز جهت فعالیت های گردش گری، متغیرهای اقلیمی مثل روزهای به شدت گرم، روزهای طوفانی و بارانی و نیز متغیرهای توپوگرافیک مثل شیب، ارتفاع و جهات جغرافیایی، ابتدا ظرفیت برد فیزیکی محاسبه و سپس ظرفیت برد واقعی محاسبه گردید یافته ها: نتایج نشان داد که ظرفیت برد فیزیکی برای پهنه های مستعد1246792 نفر و ظرفیت برد واقعی برای پهنه های مناسب تفرج ممتاز1664نفر در روز می باشد. بحث و نتیجه گیری: نتایج به دست آمده برای ظرفیت برد مناطق مستعد منطقه ی بیشه دو نوع ظرفیت برد یعنی فیزیکی و واقعی را برای توسعه گردش گری به دست داد. مقایسه کمیت های حاصل از محاسبات نشان می دهد که در نظر گرفتن محدودیت های اکولوژیکی موجود درمنطقه ی آبشار بیشه شامل ارتفاع، عمق خاک، پوشش گیاهی و مقاومت سنگ مادر تعیین شده، ظرفیت برد فیزیکی را در نواحی مستعد برای توسعه گردشگری تا 80 درصد کاهش می دهد.

شناخت رفتار گونه های گیاهی نسبت به عوامل اکولوژیکی راهنمای موثری در برنامه های اصلاح و بهره برداری صحیح از مراتع می باشد. این پژوهش به منظور ارزیابی و تعیین مهم ترین عوامل اکولوژیکی موثر بر انتشار گونه Artemisia aucheri Boiss. درمنطقه جنوب شرقی سبلان انجام شد. نمونه برداری به روش تصادفی- سیستماتیک در 200 پلات در طول 20 ترانسکت 100 متری انجام شد. نمونه برداری از رویشگاه های با حضور و عدم حضور گونه برداشت شد و اطلاعات تراکم گونه مورد مطالعه به همراه درصد لاشبرگ، سنگ و سنگریزه، خاک لخت و پوشش تاجی کل ثبت شد. 36 نمونه خاک از عمق 0-15 سانتی متری سطح خاک برداشت و پارامترهای مورد نظر در آزمایشگاه اندازه گیری شد. برای تجزیه و تحلیل آماری از آزمون t مستقل، تجزیه به مولفه های اصلی (PCA) و آنالیز تشخیص (DA) استفاده شد. نتایج نشان داد که گونه به طبقه ارتفاعی 2100 تا 2300 متری با بارش 485 تا 520 میلی متر و دما 11.16 تا 12.17 درجه سانتی گراد سازگاری بیشتری دارد. خاک های دارای میزان اسیدیته 6.6 تا 7.2 با بافت متوسط تا سنگین را می پسندد. ماده آلی 3.2 تا 3.6 درصد و فسفر 12 تا 12.3 پی پی ام در خاک شرایط بهتری را برای رویش این گونه فراهم می کند. نتایج تجزیه به مولفه های اصلی نشان داد ارتفاع و عوامل متاثر از آن مانند بارندگی و دما، اسیدیته، شیب، درصد رس، میانگین وزنی قطر خاکدانه ها، جهت جغرافیایی، هدایت الکتریکی، رس قابل انتشار و میزان لاشبرگ 52.36 درصد تغییرات را توجیه می کنند. آنالیز تشخیص نیز علاوه بر این موارد، درصد سنگ و سنگریزه، میزان فسفر، پتاسیم، کربنات کلسیم، ماده آلی و ماده آلی ذره ای، درصد رس خاک و نیز توزیع ذرات خاک را از عوامل موثر بر انتشار این گونه نشان داد. گونه در مناطق با سنگریزه کمتر از 10 درصد، 15.1 تا 15.6 درصد شیب، میزان اسیدیته 7.4 تا 7.6 و 11 تا 11.2 پی پی ام فسفر مشاهده نشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

شاخص ردپای بوم شناختی، مبنایی برای سنجش تفاوت میان آنچه طبیعت برای مصرف به ما عرضه می کند و آنچه ما در زندگی مصرف می کنیم، به عنوان معیار جدید برنامه ریزی برای اقدامات فردی و جمعی برای حفظ محیط زیست و رفتار مسوولانه در قبال آن شناخته شده است. کنترل میزان و نوع مصرف می تواند میزان ردپای بوم شناختی را کاهش دهد؛ این امر مستلزم داشتن آگاهی کافی در این زمینه است. جامعه آماری پژوهش حاضر شهروندان تبریز و نمونه آماری آن 443 نفر از شهروندان 15 تا 75 سال می باشند که با به کارگیری شیوه پیمایش و روش نمونه گیری خوشه ای، با استفاده از ابزار پرسشنامه و تکنیک مصاحبه مورد بررسی قرار گرفته اند. روایی ابزار با تکنیک تحلیل عاملی و محاسبه KMO و پایایی آن با محاسبه آلفای کرونباخ بررسی شده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد که با توجه به ارتباط معنا دار بین متغیر مستقل با متغیر وابسته و مولفه های سازنده آن، پایین بودن میزان سواد بوم شناختی در بالا بودن میزان ردپای بوم شناختی شهروندان مورد مطالعه تاثیرگذار است.

ردپای بوم شناختی، به عنوان مبنایی برای بیان تفاوت آنچه که طبیعت به فرد عرضه می کند تا برای زندگی مصرف کند، و آنچه شخص در زندگی مصرف می کند، او را قادر می سازد، با اتخاذ رفتار مسوولانه در قبال آن، اقدامات مناسب فردی و جمعی برای حفظ محیط زیست انجام دهد. افراد با کنترل میزان و نوع مصرف می توانند میزان ردپای بوم شناختی خود را کاهش دهند. این امر مستلزم داشتن آگاهی کافی در این زمینه است. جامعه آماری پژوهش حاضر شهروندان تبریز و نمونه آماری آن 443 نفر از افراد 15 تا 75 سال می باشند که با به کارگیری شیوه پیمایش و روش نمونه گیری خوشه ای، با استفاده از ابزار پرسشنامه و تکنیک مصاحبه مورد بررسی قرار گرفته اند نتایج حاصل نشان می دهد میانگین سرمایه فرهنگی بوم شناختی شهروندان مورد مطالعه 43.82 درصد و میانگین ردپای بوم شناختی محاسبه شده 58.60 درصد در مقیاس به کار رفته است، با توجه به رابطه معنی دار بین متغیر مستقل با متغیر وابسته و مولفه های سازنده آن، پایین بودن میزان سرمایه فرهنگی بوم­شناختی در بالا بودن میزان ردپای بوم شناختی شهروندان مورد مطالعه تاثیرگذار است.

بخش های پاتم، نم خانه، گرازبن، چلیر و بهاربن جنگل خیرود نوشهر بستر مطالعه حاضر را تشکیل می دهند. با توجه به موجود بودن نقشه تیپولوژی جنگل برای تعدادی از بخش ها و به دلیل وسعت منطقه، بررسی حاضر در تیپ هایی که در آنها راش گونه غالب بوده، محدود شده است. در این مطالعه از روش نمونه برداری طبقه بندی شده بر اساس شکل زمین استفاده شد. بدین منظور پس از تهیه نقشه شکل زمین در هر یک از واحدهای شکل زمین قطعه نمونه ای به مساحت 10 آر پیاده شد. سپس در هر قطعه نمونه، تعداد پایه های راش با قطر بیشتر از 7.5 سانتی متر، ارتفاع از سطح دریا، درصد شیب و جهت جغرافیایی اندازه گیری و ثبت شد. همچنین در مرکز هر قطعه نمونه، از افق A نمونه برداری خاک صورت گرفت. به منظور تعیین مقدار بهینه و دامنه اکولوژیک گونه راش از تابع گوسی استفاده شد. استفاده از این تابع با تبدیل آن به مدل خطی تعمیم یافته نشان داد که گونه راش در منطقه مورد مطالعه از نظر ارتفاع از سطح دریا دارای مقدار بهینه 1347 متر و دامنه اکولوژیک 2231-464 متر بوده و در جهت های شمالی دارای بهترین عملکرد است. از نظر شیب این گونه دارای اپتیمم  39درصد و دامنه اکولوژیک 74-3 درصد است. گونه راش در رابطه با پارامتر بافت خاک دارای اپتیمم 25 درصد، 43 درصد و 35 درصد به ترتیب برای شن، رس و سیلت و دامنه اکولوژیک 46-4 درصد برای شن، 60-26 درصد برای رس و 56-15 درصد برای سیلت می باشد.

جهان اکنون به این نتیجه رسیده است که دستیابی به امنیت غذایی پایدار با رهیافت های تولیدمحوری و سودای تولید هر چه بیشتر موجب نابودی منابع و سامانه های کشاورزی می شود. بنابراین باید با نگرشی بوم شناختی که بر محور کشاورزی پایدار و بهره وری استوار می باشد، ضمن تولید غذای کافی و سالم، زمینه های حفظ منابع و سلامت محیط را نیز فراهم آورد. به باور بسیاری از متخصصان و سیاست گذاران، کشاورزی بوم شناختی راه مناسبی برای تامین امنیت غذایی پایدار در آینده و رهیافتی برد-برد است که با ایجاد هم افزایی ها موجب افزایش تولید غذا و بهبود امنیت غذا و تغذیه و همزمان حفظ خدمات بوم نظامی و تنوع زیستی می شود که اجزای ضروری تولید پایدار کشاورزی هستند. اصول کشاورزی بوم شناختی مبتنی است بر کمینه سازی مصرف نهاده های برون مزرعه ای و بیشینه سازی اتکا به نهاده ها و عملیات درون مزرعه ای. سلامت مواد غذایی نیز زمانی حاصل می شود که برابر تعریف، پسماند نهاده های کشاورزی، عامل های بیماریزا، فلزهای سنگین و دیگر آلاینده ها در مواد غذایی حضور نداشته باشند که این هدف مهم با کشاورزی بوم شناختی به دست می آید. از سوی دیگر، ارتقای تاب آوری سامانه های کشاورزی در ایران و دیگر منطقه های خشک و نیمه خشک که تغییر اقلیم در آن ها موجب تشدید تنش های محیطی، از جمله خشکی، شوری و گرما می شود مستلزم توجه به رویکردهای بوم شناختی در تولید فراورده های کشاورزی است. ایران نیز برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار باید در مسیر کشاورزی بوم شناختی گام بردارد، کشاورزی بوم شناختی ای که دانش بنیان، بوم سازگار، اقتصادمحور و بر پایه ظرفیت محیطی سرزمینی باشد.